Chuyện Làm Du Lịch của Người Dân Tộc ở Sa Pa

“…Cháu nào chưa biết chữ Quốc ngữ phải học cho biết, cháu nào biết rồi thì gắng giúp các anh chị em học cho biết. Làm sao cho đồng bào ở Xã Ba ai cũng biết chữ Quốc ngữ thì bác sẽ vui lòng khen các cháu ngoan…” (Trích thư Bác Hồ gửi Nhi đồng Sa Pa tháng 11 năm 1946)

Chuyện làm du lịch của người dân tộc ở Sa Pa
Thư Bác Hồ gửi Nhi đồng Sa Pa tháng 11 năm 1946

Gần 60 năm sau bức thư Bác Hồ gửi Nhi đồng Sa Pa, chữ Quốc ngữ chẳng biết các cháu đều đã thành thạo cả chưa, nhưng tiếng Anh có khi đã đáng được quan tâm hơn nhiều. Tôi thấy như vầy, lời cổ động viên của Bác bây giờ có lẽ nên bổ sung thêm phần tái bút: “Nếu các cháu ai cũng biết và thành thạo tiếng Anh, Bác sẽ càng vui lòng hơn nữa” thì mới đầy đủ được.

Có một thị trấn người Việt chuyên phục vụ khách Tây

Sau mấy chục năm phát triển, Sa Pa đã và đang trở thành một điểm du lịch trọng điểm, thu hút khách nước ngoài của cả nước. Nhưng có một điều thú vị là Sa Pa nếu không phải cuối tuần, tìm thấy khách du lịch Việt có thể được coi là một việc hơi bất khả thi. Trong khi đó, không khó để tìm thấy trên từng con phố những ông Tây, bà Tây, ông Tàu, bà Tàu đi dạo, chụp ảnh, hay tập trung tán gẫu ở các quán cà phê, nhà hàng. Phong cách lại cũng Âu Âu một tí. Nhiều khi lên Sapa, nếu có cảm giác đang lạc vào một con phố Tây thì cũng chẳng có gì là lạ.

Cái tư duy “bán hàng cho Tây” thì có thể định giá cao hơn cũng khiến nhiều người dễ đổ xô vào thị trường phân khúc khách nước ngoài đầy hứa hẹn này. Thậm chí nhiều người đôi khi còn mặc định như thế luôn về chuyện làm du lịch ở Sa Pa. Chẳng thế mà tiếng Anh bỗng dưng được chú trọng, không chỉ từ phía người dân mà còn từ phía cả Sở giáo dục tỉnh Lào Cai với đủ loại chương trình đề xuất về việc dạy và học tiếng Anh trong nhà trường.

Gần đây tôi thấy mọi người hay share tin về chuyện lấy chồng của “cô gái người H’Mông ngày xưa nói tiếng Anh như gió”. Tôi tự hỏi vài năm nữa liệu lại sẽ có một loạt bài báo về “Các cô gái người H’Mông nói tiếng Anh như gió” không, vì những cô gái như vậy ở Sa Pa  bây giờ nhiều quá.

Những cô gái dân tộc H'Mông và khách du lịch nước ngoài ở Sapa
Những cô gái H’Mông và khách du lịch nước ngoài không còn là hình ảnh xa lạ
Người phụ nữ dân tộc H'Mông ở Sapa và khách du lịch
“Hướng dẫn viên” theo cùng khách du lịch trong từng con ngõ nhỏ

Tiền từ chính phủ, các nhà đầu tư và khách du lịch trong cũng như ngoài nước hàng năm vẫn được đổ đều đặn về thị trấn nhỏ bé này. Sự nở rộ của ngành công nghiệp không khói đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm với thu nhập tương đối khá cho những người dân tộc thiểu số ở Sa Pa. Rõ ràng họ dễ nhận ra được khoản lợi “kếch xù” đến từ các công việc này so với chuyện cả ngày ra nương ra rẫy mà cũng chỉ đủ ăn ngày ba bữa cơm rau nhạt thếch.

Ban đầu là các công việc phụ để kiếm thêm thu nhập cho gia đình những ngày nông nhàn. Rồi lâu dần với nhiều người nó trở thành một nghề chính, cho đến khi họ trở thành những “chuyên gia ngành bán lẻ dạo”, những hướng dẫn viên tiếng Anh chuyên nghiệp từ lúc nào không hay.

Từ cò “Village Homestay”…

Vừa xuống xe chưa rõ Sa Pa hình thù thế nào tôi đã thấy mấy chị người H’Mông từ rất xa chạy nháo nhác tới, tay vẫy khách đang trên xe xuống miệng thì không ngừng: “village homestay”, “two hundred one night”… bằng ngữ điệu và cách phát âm tiếng Anh chẳng chê vào đâu được!

Chặt chém khách du lịch nước ngoài ở Sapa
Câu chuyện “đàm phán” giá phòng Village homestay với khách du lịch

Ban đầu tôi cứ nghĩ mấy chị được một cái Homestay tên Village nào đó trả tiền cho để làm “cò mồi” nhà nghỉ. Chỉ tới lúc sau đó ngồi nói chuyện với một chị vừa bồng con vừa tất tả chào mời khách thì hóa ra tôi mới biết chẳng có cái “Village” nào ở đây cả, mấy chị người H’Mông đang chào khách tới ngủ nhà mình dưới bản với cái giá 200k một đêm.

“How do you learn English?” – Tôi hỏi, like a Tây.

“On the street. From tourists!” – Chị gái người H’Mông hồn nhiên đáp.

“Thế á? Chị không đi học đâu à?” – Tôi hỏi lại, like một thằng Việt Nam mì.

“Không, không đi học đâu, học trên đường thôi.” – Chị gái đáp, lần cuối.

Biết tôi đích thị là một thằng Tây giả mạo đầy kệch cỡm, chị quay đi và lại tiếp tục công việc của mình với mấy anh chàng Tây mũi lõ khác, miệng lại liên tục chào mời “Do you need homestay?”, “village homestay ok?”…

Nói thật là tôi ngả mũ sát đất từ kỹ năng “Sales dạo” cho tới kỹ năng tiếng Anh giao tiếp của mấy bà chị, hơn đứt luôn một thằng sinh viên sắp tốt nghiệp chuyên ngành về…mua bán!?

Một người phụ nữ dân tộc H'Mông ở Sapa bồng con cò Homestay Village
Một bà mẹ người H’Mông bồng cả con tới điểm đỗ xe chào mời Village Homestay

…Cho tới “chủ cửa hàng đồ lưu niệm di động”

Chỉ cần một vài chiếc vòng bạc, vài chiếc túi hay khăn thổ cẩm thêu tay những khi rảnh rỗi, bất kỳ người dân tộc thiểu số nào ở Sa Pa với chút tiếng Anh đường phố góp nhặt cũng đã có thể trở thành một người bán đồ lưu niệm sành sỏi, luôn miệng chèo kéo khách du lịch “Shopping for me”  hay “Buy for me” mọi nơi mọi lúc.

Nếu có ai đó nói việc những người cao tuổi còn đang lao động và cống hiến cho xã hội chỉ xảy ra ở Nhật hay một số quốc gia phát triển, tôi nghĩ họ nên đến thử Sa Pa một lần.

Khắp các ngõ ngách ở Sa Pa không khó để bắt gặp các bà cụ già người Dao hay người H’Mông đã ngoài 70 đang đi bộ nói chuyện vui vẻ với khách du lịch hay chào họ mua một vài thứ đồ lưu niệm.

Họ cười móm mém và nói chuyện tự nhiên bằng thứ ngôn ngữ ngoại quốc không chút ngại ngùng vì vốn từ vựng hạn chế hay cách phát âm lỗi (mà thậm chí họ sử dụng tiếng Anh khá tới bất ngờ).  Trong cái túi thổ cẩm cầm theo là cả ti tỉ thứ nào vòng, nào khăn, nào quần áo rồi vải vóc thủ công. Tất cả những gì họ làm sau đó cũng chẳng khác gì một thương vụ giao dịch cơ bản: Chào hàng – ra giá – chuyển hàng – nhận tiền – và cuối cùng…cười đủ tươi để người vừa móc hầu bao cảm thấy chẳng phải tiếc rẻ một xu, thậm chí còn phải “Thank you” thêm vài phát nữa vì độ thân thiện và nhiệt tình thừa mức của họ.

Bà cụ người dân tộc H'Mông ở Sapa
Một bà cụ người H’Mông đang rất hồ hởi vì vừa bán được một chiếc túi thổ cẩm cho hai vị khách nước ngoài
Ba người phụ nữ dân tộc Dao đỏ và khách du lịch bên một quán cà phê ở Sapa
Ba người phụ nữ Dao Đỏ chào mời khách du lịch bên hiên một quán cà phê

Tôi vốn dĩ là người thích những thứ cũ kỹ. Tôi thích Sa Pa của ngày trước hơn, cái thời mà xe cộ cũng ít, bụi cũng ít, cửa hàng hay nhà nghỉ cũng lác đác… Nhưng tôi cũng thích Sa Pa của hiện tại dù lên Sa Pa bây giờ đôi khi cảm thấy chẳng khác nào một mớ “hổ lốn” về mọi thứ. Người Sa Pa thì vẫn vậy, có đổi thay một chút nhưng vẫn đáng yêu theo cái cách rất riêng.

Tôi chợt có một ước mơ, có khi nào rồi du lịch Sa Pa sẽ chỉ do những người Sa Pa làm, rồi sẽ không có khói bụi xe cộ tít mù ồn ã, rồi tôi sẽ đi bộ một cây số vào một “khách sạn” dựng bằng gỗ với đầy những ngô xếp kín trên gác bếp, tắm lá thuốc ở nhà của một cô chú người Dao, rồi già trẻ khách khứa trong nhà quây quần bên nhau dưới mâm cơm cạnh bếp lửa cháy bập bùng…

Những đứa trẻ dân tộc thiểu số ở Sapa trên đường tới trường
Một Sa Pa mới đang đổi thay trên con đường những đứa trẻ vùng cao đang sải bước tới trường

Đọc thêm: Chuyện làm bánh dày của người H’Mông ở La Pán Tẩn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *